Cinsiyet Bezi Hormonları

♂ Erkek Sistem Terimleri

DHTDihidrotestosteron

Testosteronun 5α-redüktaz enzimi tarafından hedef dokularda dönüştürüldüğü daha güçlü androjenik form. Prostat, dış genital organ ve saç folikülleri için esas etken.

5α-redüktaz, testosteronun A/B halka kavşağındaki çift bağı (Δ4,5) indirger → 5α-androstan-17β-ol-3-on (DHT). Bu reaksiyon geri dönüşümsüzdür (irreversibl). DHT, androjen reseptörüne 10 kat daha güçlü bağlanır ve yarı ömrü de uzundur. İki izoform: Tip 1 (karaciğer, deri) ve Tip 2 (prostat, dış genital, saç folikülleri).

Testosteron = "Müdür Hormon." DHT = "Sahadaki uygulayıcı." Testosteron iç ortamı (anabolizm, kas, kemik, davranış), DHT dış görünümü (saç, genital, prostat) belirler.

5α-redüktaz eksikliği: Genotip erkek (XY), fenotip kız. Pubertede testosteron artar → Parsiyel erkekleşme. Finasterid (Tip 2 inhibitörü) → BPH + Erkek tipi saç dökülmesi tedavisi. Dutasterid her iki izoformu bloke eder.

SHBGSeks Hormonu Bağlayıcı Globülin

Testosteron ve DHT'yi yüksek afiniteyle taşıyan karaciğer kaynaklı glikoprotein. SHBG yükseldikçe serbest (aktif) androjen azalır. Bağlanma gücü: DHT > Testosteron > Östradiol.

Östrojen + Tiroid hormonu → SHBG ↑. Androjen + İnsülin + Obezite + Hipotiroidizm → SHBG ↓. PCOS'ta insülin direnci SHBG'yi düşürür → Serbest androjen ↑ → Hirsutizm/Akne.

SHBG = "Androjen kısıtlayıcı." Obezite SHBG'yi düşürür → Serbest androjen artar → Erkekte aromatizasyon artar → Jinekomasti! Kadında PCOS bulgularını kötüleştirir.

PCOS tanısında Serbest Androjen İndeksi (FAI = Total T/SHBG × 100) kullanılır. Obez erkekte SHBG düşük → Total T normal görünür ama serbest T yüksek → Jinekomasti + Fertilite azalması.

İnhibin BFSH'a özgü feedback

Sertoli hücrelerinden (FSH uyarısıyla) salgılanan glikoprotein. Sadece FSH'ı negatif feedbackle baskılar — LH'ya etkisi yoktur. Aktivin ise karşıtı — FSH'ı uyarır.

İnhibin TGF-β süper ailesine ait heterodimerdir (α + βA veya α + βB). İnhibin B ağırlıklı testis (Sertoli), İnhibin A ovaryal (granüloza) kaynaklıdır. Aktivin βA + βA homodimer — FSH uyarır.

İnhibin B = "FSH'ın freni, LH'ın umursamadığı." Bu ayrı feedback, spermatogenezi testosteron ekseninden bağımsız ince ayar yapma imkânı verir.

Azospermi tanısında: FSH ↑ + İnhibin B ↓ → Sertoli hasarı, spermatogenez bozuk. FSH normal + İnhibin B normal → Obstrüktif azospermi (üretim var, yol tıkalı). Klinik ayrımı sağlar!

ABPAndrojen Bağlayıcı Protein

FSH uyarısıyla Sertoli hücrelerinin sentezlediği protein. Testosteronu seminifer tübül içinde yüksek konsantrasyonda tutar → Spermatogenez hızlanır.

ABP = "Testosteronu seminifer tübülde hapseden ağ." FSH → Sertoli → ABP → Testosteron tübülde birikir → Sperm olgunlaşır. SHBG ile yapısal benzer ama lokasyon farklı (tübül lümeni, kan değil).

ABP eksikliği → Tübül içi testosteron konsantrasyonu düşer → Spermatogenez bozulur → İnfertilite. ABP ve SHBG aynı gen ailesinden, ikiz protein.

♀ Östrojen & Progesteron Terimleri

Aromataz (CYP19A1)Androjen → Östrojen

Testosteron → Östradiol (E₂), Androstendion → Östron (E₁) dönüşümünü katalizleyen sitokrom P450 enzimi. Over granüloza hücreleri, yağ dokusu, beyin, plasenta, kemik içerir.

Aromataz, steroid A halkasının aromatikleşmesini sağlar: 19-metil grubu kopar + 3-keto → 3-OH fenol halkası (aromatik). 3 mol O₂ + 3 mol NADPH harcar. Fenol halkası östrojene reseptör afinitesini verir. Yağ dokusu aromatazı postmenopozal ve obez erkeklerde esas östrojen kaynağıdır.

Aromataz = "Androjen→Östrojen fabrikası." Ne kadar yağ doku → O kadar aromataz → O kadar östrojen. Obez erkek ve postmenopozal kadın aynı mekanizma!

Aromataz inhibitörleri: Anastrozol, Letrozol (steroidal olmayan), Exemestan (steroidal). Postmenopozal HR+ meme kanserinde Tamoksifenden üstün. PCOS'ta klomifene alternatif (daha az uterus etkisi).

E₂, E₁, E₃Üç östrojen formu

Östradiol (E₂): En güçlü, over kaynaklı, üreme çağı. Östron (E₁): Zayıf, postmenopozal, adrenal aromatizasyon. Östriol (E₃): En zayıf, gebelikte plasenta kaynaklı.

Güç sırası: E₂ > E₁ > E₃. E₃ gebelikte yüksek konsantrasyonda olmasına rağmen ER'yi tam aktive etmez (düşük afinite) — uterus hipereksitabilitesi önlenir. E₃ fetoplasental birimi yansıtır: Fetal adrenal + Fetal karaciğer + Plasenta üçlüsü çalışmalı.

E₂ = "İki numaralı şampiyon" (en güçlü, üreme çağı). E₁ = "Menopozda tek ayakta kalır." E₃ = "Üç organ işbirliği" (Fetal adrenal + Fetal KC + Plasenta).

Düşük E₃ → Fetal adrenal hipofonksiyon veya Down sendromu. Üçlü test (AFP + E₃ + hCG) Down sendromunun prenatal taramasında kullanılır.

Klomifen SitratOvulasyon indükleyici SERM

Hipotalamusta E₂ ile yarışarak ER bloke eder → Negatif feedback kalkar → GnRH ↑ → FSH/LH ↑ → Folikül gelişimi ve ovulasyon uyarılır. Anovulatör infertilitede ilk tercih.

Klomifen SERM (Selektif Östrojen Reseptör Modülatörü). Hipotalamusta antagonist, uterusta agonist. Bu yüzden servikal mukusu koyulaştırabilir (dezavantaj). Uzun t½ (~5-7 gün) nedeniyle foliküler fazın başında verilir.

Klomifen = "Hipotalamı kandırır." 'Östrojen yok!' sinyali verir → GnRH salgılar → FSH/LH artar → Folikül büyür → Ovulasyon.

Tamoksifen: Meme antagonist (tedavi), Uterus agonist (endometrial kanser riski!). Raloksifen: Meme + Uterus antagonist, Kemik agonist (osteoporoz, kanser yok). Fulvestrant: Tam ER antagonist + degradasyon → İleri meme kanseri.

hCGHuman Koryonik Gonadotropin

Plasenta sinsitiotrofoblastlarından salgılanan, LH ile aynı α subünitini paylaşan glikoprotein. Korpus luteumu yaşatır → Progesteron üretimi devam eder → Gebelik sürer.

hCG: α + β subünit. α subüniti FSH, LH, TSH ile ortak. Bu yüzden çok yüksek hCG TSH reseptörünü uyarabilir → Gestasyonel hipertiroidi. β subüniti hCG'ye özgü (gebelik testi bu β'yı ölçer). Yüksek glikosilasyon → Uzun t½ (~24-36 saat; LH'nin 30 dakikasına karşın).

hCG = "Gebeliğin gözcüsü ve Korpus Luteum Kurtarıcısı." İmplantasyon → hCG → Korpus luteum yaşar → Progesteron → Menstruasyon yok → Gebelik sürer. Gebelik testi = hCG β testi.

Pik hafta 8-10. Mol hidatiform + Koryokarsinomada hCG ↑↑↑ (tümör markeri). Down sendromu taramasında hCG ↑. IVF'de oosit olgunlaştırma için hCG enjeksiyonu (LH pik yerine).

🤰 Gebelik Hormonları

hPL (hCS)Human Plasental Laktojen

Plasenta sinsitiotrofoblastlarından salgılanan, GH ve PRL'e yapısal benzer hormon. Annede insülin direnci yaratarak glukoz ve amino asitleri fetüse yönlendirir.

hPL GH ile %85 dizi homolojisi taşır. GH reseptörüne bağlanır → İnsülin antagonizması → Maternal glukoneogenez ↑ → Fetüs daha fazla glukoz alır. Ayrıca lipolizi artırır → Serbest yağ asitleri → Anne için enerji. "Fedakarlık stratejisi": Anne yağını yakıyor, bebeğe glukozu veriyor.

hPL = "Bebeğin beslenme yöneticisi." Gestasyonel DM'nin temel nedeni: hPL + progesteron + kortizol → İnsülin direnci → Pankreas β hücrelerinin karşılayamaması.

Gestasyonel DM: Obez gebelerde risk artar. Doğumdan sonra hPL düşer → İnsülin direnci normalleşir. Bu kadınlarda ilerde T2DM riski %50!

PregnandiolProgesteron yıkım ürünü

Progesteronun karaciğerde indirgenmesiyle oluşan inaktif metabolit. İdrarda sodyum pregnandiol-20-glukuronit olarak atılır. Progesteron sekresyonunun dolaylı göstergesidir.

Pregnandiol = "Progesteronun taşıma belgesi." İdrarda ölçülür. Luteal fazda artar, gebelikte çok yükselir. Düşük pregnandiol → Luteal faz yetersizliği → Tekrarlayan düşük riski.

Luteal faz yetersizliği tanısında serum progesteron (> 3 ng/mL = ovulasyon oldu) veya idrarda pregnandiol ölçümü. Tedavi: Vajinal progesteron supozituvar veya IM progesteron desteği.

📚 Erkek Üreme Sistemi & Testis

Testis hücreleri · Testosteron sentezi · Spermatogenez hormonal kontrolü

Testis Hücreleri & Testosteron

Leydig · Sertoli · Germ hücreleri · 5α-redüktaz · Aromatizasyon

🔬 Testis Hücre Tipleri

⚙️

Leydig Hücreleri

Tübüller arası bağ dokuda. Dolaşımdaki testosteronun %95'ini üretir. LH tarafından uyarılır. Az DHT, DHEA, östradiol, progesteron da salgılar.

🛡️

Sertoli Hücreleri

Tübülü döşer. FSH uyarısıyla ABP + İnhibin B + Aktivin salgılar. Kan-testis bariyerini oluşturur. Germ hücrelerinin olgunlaşma ortamını sağlar.

🧬

Germ Hücreleri

Spermatogoniumdan spermatozoa'ya. Spermatogenez 74 gün sürer. Testosteron + FSH + Östradiol varlığında tamamlanır.

Testosteron Sentezi

Kolesterol (Sitoplazmik) → StAR → Mitokondri → P450scc → Pregnenolon → 17α-OH + 17-20 lyase → DHEA / Androstendion → 17β-HSD → Testosteron ✓

Günde 5-12 mg testosteron üretilir. StAR kolesterol transferi hız kısıtlayıcı basamak: LH → cAMP → PKA → StAR fosforilasyonu → Hız artar.

Testosteron'dan Sonra Ne Olur?

Testosteron → 5α-Redüktaz (Prostat, deri, genital) → DHT (10× güçlü, irreversibl)

Testosteron → Aromataz (Yağ doku, beyin) → Östradiol E₂ (Kemik mineralizasyonu, beyin)

Testosteron Etki Yerleri

Kas: anabolizm, protein sentezi ↑
Kemik: büyüme + mineral yoğunluğu
Beyin: libido, davranış (östradiol olarak)
Eritropoez: EPO ↑ → Eritrosit ↑
Ses telleri: kalınlaşma (puberte)
Böbrek: Na, K, Ca, P tutulumu

DHT Etki Yerleri

Dış genital organ gelişimi (fetal)
Prostat büyümesi + işlev
Yüz/vücut kıllanması
Saç folikülleri (androjenik alopesi)
Deri yağ bezleri (akne)

Östradiol Erkekte de Şart: Testosteronun aromatazla E₂'ye dönüşümü olmadan: 1) Epifiz plakaları kapanmaz → Boy uzamaya devam eder. 2) Kemik mineralizasyonu bozulur (osteoporoz). 3) Spermatogenez tamamlanamaz. Aromataz inhibitörü kullanan erkeklerde bu üç sorun gelişebilir!

Taşıma ve Yıkım

Testosteron + DHT → SHBG ile taşınır (yüksek afinite)
DHEA ve androstendion → Albümin ile taşınır
Karaciğerde yıkım → İdrarda 17-ketosteroitler (Androsteron, Etiokolanolon)

17-ketosteroit Kaynağı: Erkekte %70'i adrenal (DHEA yıkımı), %30'u testis kaynaklı. Kadında ise >%90'ı adrenal. Bu yüzden idrarda 17-ketosteroit yüksekliği mutlaka testis değil, adrenal kaynaklı da olabilir. KAH tanısında bu bilgi önemli!

🔬 Spermatogenezin Hormonal Kontrolü

Hipotalamus (GnRH nabızlar) → Ön Hipofiz → LH → Leydig → Testosteron ↑ ⊣ T, Negatif FB

Hipofiz → FSH → Sertoli → ABP ↑ → Tübül içi T ↑↑ → Spermatogenez ⊣ İnhibin B, sadece FSH

⚗️ İki Ayrı Feedback Mekanizması

LH Feedbacki: Testosteron → Hipotalamus (GnRH ↓) + Hipofiz (LH ↓). Sonuç: Testosteron sabit. Anabolik steroid kullanan atletler eksojen testosteron LH'ı baskıladığı için testis atrofisi geliştirir — endojen üretim durur.

FSH Feedbacki: İnhibin B (Sertoli kaynaklı) → Sadece FSH ↓. LH etkilenmez. Aktivin ise FSH'ı uyarır. Bu ayrı feedback, spermatogenezi testosteron ekseninden bağımsız ince ayar yapma imkânı verir.

Spermatogenez için zorunlu faktörler: FSH + Yüksek intratübüler testosteron + Östradiol (spermatid olgunlaşması için). Östrojen olmadan spermatogenez tamamlanamaz — aromataz inhibitörü kullanan erkeklerde infertilite gelişebilir!

🌸 Kadın Üreme Sistemi & Ovaryum

Östrojenler · Progesteron · Menstrüel Siklus · Gebelik

🌸 Östrojenler — Üç Form, Farklı Dönemler

Form	Güç	Kaynak	Ne Zaman?
Östradiol (E₂)	En güçlü	Over granüloza hücreleri	Üreme çağı
Östron (E₁)	Zayıf	Yağ doku + Adrenal aromatizasyon	Menopoz sonrası
Östriol (E₃)	En zayıf	Plasenta (fetal DHEA + Fetal KC)	Gebelik

⚗️ Östriol (E₃) — Karmaşık 3 Organ Yolağı

1. Fetal adrenal: DHEA-SO₄ üretir (adrenal korteksle aynı yolak).

2. Fetal karaciğer: 16α-hidroksilaz → 16α-OH DHEA-SO₄ yapar.

3. Plasenta: Sulfataz (SO₄ koparır) + Aromataz (aromatikleştirir) → E₃.

Düşük E₃ → Fetoplasental birim bozukluğu: Ensefalik fetus (adrenal yok), fetal karaciğer hastalığı, plasental sülfataz eksikliği. Down sendromunda E₃ düşüklüğü: Beyin anomalisi → DHEA üretimi azalır. Üçlü test (AFP ↑ veya ↓, E₃ ↓, hCG ↑) Down taraması.

Östrojenlerin Fizyolojik Etkileri

Sistem	Etki	Not
Üreme sistemi	Uterus, vajina epitel proliferasyonu, meme kanalları	Foliküler faz yapıcısı
Kemik	Anabolik: Osteoblast ↑, Osteoklast ↓	Menopozda östrojen ↓ → Osteoporoz
Pıhtılaşma	F II, VII, IX, X ↑ → Tromboz eğilimi	OKS + Sigara = DVT/PE riski ↑↑
Taşıyıcı proteinler	TBG ↑, CBG ↑, SHBG ↑	Gebelikte tüm taşıyıcılar artar!
Lipid profili	HDL ↑, LDL ↓, TG ↑	Premenopozal kardiyovasküler koruma
Feedback	Düşük = Negatif. Yüksek = Pozitif → LH piki	Menstrüel siklusta kritik!
PR	Progesteron reseptörü ekspresyonunu ↑ yapar	Luteal fazın çalışması için şart

Östrojen Antagonistleri:
Klomifen → Hipotalamus ER bloke → GnRH ↑ → Ovulasyon indüksiyonu
Tamoksifen → Meme: antagonist (tedavi), Uterus: agonist (endometrial kanser riski!)
Raloksifen → Meme + Uterus: antagonist, Kemik: agonist (osteoporoz, kanser riski yok)
Letrozol (Aromataz inhibitörü) → E₂ sentezini önler → PCOS ovulasyon indüksiyonu

🤰 Progesteron

Kaynak (Döneme Göre)

Luteal faz: Korpus luteum
Gebelik 1-8. hafta: Korpus luteum (hCG ile yaşatılan)
8. haftadan itibaren: Plasenta (anne + fetus kolesterolü)

Temel Fonksiyonları

Uterusu implantasyona hazırlar
Gebeliği sürdürür (miyometrium sakinleştirir)
Serviks mukusunu koyulaştırır
Bazal vücut ısısı +0.5°C (ovulasyon göstergesi)
Meme alveolar gelişimini sağlar

Yıkım Yolu

Progesteron → Karaciğer → Pregnandiol → Glukuronidaz → Sodyum Pregnandiol-20-Glukuronit (idrar)

Oral Kontraseptif (OKS) Etki Mekanizması — 4 Basamak:
1) Hipotalamus/Hipofiz baskılanması → Ovulasyon engeli (Ana etki)
2) Endometrium değiştirilir → İmplantasyon güçleşir
3) Serviks mukusu koyulaşır → Sperm geçişi engellenir
4) Tüp motilitesi bozulur → Sperm-yumurta buluşması güçleşir

🔄 Menstrüel Siklus (28 Gün)

28 Günlük Siklus

Menstrüasyon
1–5. gün

Foliküler Faz
5–14. gün (değişken)

OVÜ

Luteal Faz
14–28. gün (sabit 14 gün)

Foliküler Faz

FSH → Folikül büyür → Granüloza hücreleri → E₂ ↑
Foliküler fazın sonunda E₂ kritik eşiği aşar → Pozitif Feedback → LH piki!
LH piki = Ovulasyondan 10-12 saat önce → Ovulasyonun en güvenilir göstergesi

⚗️ Pozitif Feedback Paradoksu

Östrojen normalde negatif feedback yapar (düşük miktarda). Foliküler fazın sonunda E₂ belirli eşiği aşınca (≥200 pg/mL, ≥48 saat) mekanizma tersine döner → Pozitif feedback → GnRH nabzı hızlanır → LH salgısı ani ve büyük ölçekte artar.

Bu mekanizma hipofizde değil hipotalamusta gerçekleşir. Kisspeptin nöronları bu süreçte kritik rol oynar — E₂ kisspeptin nöronlarını aktive eder → GnRH nabız sıklığı artar → LH patlaması.

Klinik: Anovulatör hastalarda pozitif feedback mekanizması bozuktur. Klomifen → E₂ bloke → Hipotalamus daha fazla GnRH → Folikül daha büyür → E₂ daha yükselir → Pozitif feedback tetiklenir → Ovulasyon.

Luteal Faz (Sabit 14 Gün)

LH → Çatlayan folikül → Korpus Luteum → Progesteron ↑ + E₂ ↑
Yüksek P + E → FSH ve LH baskılanır (Negatif feedback)
Gebelik yoksa: Korpus luteum geriler → P + E düşer → Menstruasyon başlar
Gebelik varsa: hCG → Korpus luteum yaşar → Progesteron devam eder

Neden Foliküler Faz Değişken, Luteal Faz Sabit?
Luteal faz: Korpus luteumun ömrü genetik olarak ~14 gün — değişmez.
Foliküler faz: Dominant folikülün seçilip olgunlaşması değişken süre alır (stres, hastalık, beslenme etkiler).
Formül: Ovulasyon günü = Toplam siklus uzunluğu − 14. 25 günlük siklus → Ovulasyon 11. günde. 35 günlük siklus → Ovulasyon 21. günde.

Endometriumun Değişimleri

Faz	Dominant Hormon	Endometrium
Menstrüasyon (1-5. gün)	P + E ↓↓	Döküm, kanama (~30 mL, 4-6 gün)
Proliferatif (5-14. gün)	Östrojen ↑	Kalınlaşma, bez çoğalması
Sekretuar (14-28. gün)	Progesteron ↑	Glikojen birikimi, implantasyona hazırlık

🤱 Gebelik, Plasenta Hormonları ve Laktasyon

hCG — Gebeliğin Habercisi

İmplantasyon (6-8. gün) → Sinsitiotrofoblast → hCG ↑ → Korpus Luteum yaşar → P ↑ → Endometrium korunur → Gebelik sürer

hCG implantasyondan 1-2 gün sonra saptanır
Pik: 8-10. hafta → Düşer (plasenta progesteron üstlenir)

⚗️ hCG ve Tiroid Fonksiyonu

hCG'nin α subüniti TSH ile ortaktır. Yüksek hCG (1. trimester piki) TSH reseptörlerini uyarabilir → Subklinik veya klinik hipertiroidi. Gebelikte TSH normalin alt sınırı daha düşüktür. "Gestasyonel Geçici Tireotoksikoz" — özellikle hiperemezis gravidarum ile birlikte görülür.

Mol hidatiform ve koryokarsinomada hCG çok yüksek → Belirgin hipertiroidi. Tedavi: Küretaj/kemoterapi → hCG düşer → Tiroid normale döner. Tiroid hormonu tedavisine gerek olmaz!

Plasental Hormonlar

Hormon	Kaynak	Etki	Klinik
hCG	Sinsitiotrofoblast	Korpus luteum korur, progesteron sağlar	Gebelik testi, mol, koryokarsinoma
hPL (hCS)	Sinsitiotrofoblast	İnsülin direnci → Fetüse glukoz, anne lipoliz	Gestasyonel DM mekanizması
Progesteron	Plasenta (8. haftadan)	Uterus kontraksiyonu baskılar, gebelik sürer	Preterm doğumda progesteron desteği
Östriol (E₃)	Plasenta (fetal DHEA)	Gebelik boyunca artar, doğum hazırlığı	Üçlü test prenatal tarama
Relaksin	Korpus luteum + Plasenta	Pelvik ligamentler gevşer, serviks yumuşar	Doğuma hazırlık

Meme Gelişimi ve Laktasyon

Gebelikte Meme Gelişimi

Östrojen: Duktal (kanal) büyümesi
Progesteron: Alveolar (lobül) çoğalması
Yüksek gebelik hormonları süt salgısını baskılar

Doğum Sonrası Laktasyon

Doğumla P + E aniden düşer
Prolaktin → Süt proteini sentezi (laktalbümin, kazein)
Oksitosin (emme refleksi) → Süt ejeksiyonu

Emzirmenin Kontraseptif Etkisi (LAM): Emme → Hipotalamusta dopamin ↑ → GnRH ↓ → FSH/LH ↓ → Ovulasyon baskılanır. "Laktasyonel Amenore Metodu" — %98 koruyucu (ilk 6 ay + tam emzirme + amenore şartıyla). Mekanizma: Prolaktin → GnRH nabız sıklığını baskılar.

🍂 Menopoz (~53 Yaş)

Overden E₂ üretiminin durması. Folikül rezervi tükenir → Granüloza hücresi kalmaz → E₂ üretilemez.

Over folikülleri tükenir → E₂ ↓↓ → Negatif feedback kalkar → FSH ↑↑↑ + LH ↑↑↑

Menopoz Semptomları

Ateş basması (vazomotor)
Gece terlemesi
Vaginal atrofi, kuruluk
Osteoporoz (östrojen kaybı)
Kardiyovasküler risk ↑ (HDL ↓)
Atrofik vaginit, disparöni

Menopoz Sonrası Östrojen Kaynağı

E₂ üretimi durur
Yerini Östron (E₁) alır
E₁ kaynağı: Adrenal DHEA + Androstendion → Yağ dokusu aromatazı
Obez menopozal kadın → Fazla E₁ → Endometrial kanser riski ↑

Menopoz Lab Profili: FSH >40 IU/L (↑↑), LH ↑, E₂ <20 pg/mL (↓). FSH, hem E₂ hem İnhibin B azaldığı için çok yükselir. Premenopoz dönemde FSH yükselmeye başlar (ovarian rezerv azalmış) — en erken menopoz sinyali! AMH (Anti-Müllerian Hormon) ovarian rezervin en hassas göstergesidir.

🏥 Hastalıklar & Klinik Tablolar

PCOS · Testiküler Feminizasyon · Turner · Klinefelter · KAH

🏥 Cinsiyet Bezi Fonksiyon Bozuklukları

TESTİKÜLER FEMİNİZASYON (AİS)

Testosteron ↑ LH ↑

Genotip: XY — Genetik erkek

Androjen reseptörü fonksiyonel değil (mutasyon)

Testis var, testosteron üretilir ama doku yanıt vermez

Fenotip: Dişi — Dış genitaller feminize

Meme gelişimi var (aromatizasyonla E₂), kıllanma yok

Primer amenore (uterus yok), kör vagina

Tedavi: Puberteden sonra gonadektomi (malignite riski) + Östrojen replasmanı

PCOS (Polikistik Over Sendromu)

LH ↑ Androjen ↑ FSH N/↓ LH/FSH >2

En sık endokrin bozukluk (%10 kadın)

İnsülin direnci → SHBG ↓ → Serbest androjen ↑

Hirşutizm, akne, androjenik alopesi

Oligo/amenore, anovulasyon, infertilite

Rotterdam kriterleri 3'ten 2'si: Oligoovülasyon, Klinik/biyokimyasal hiperandrojenizm, USG polikistik over

Tedavi: Metformin (IR), OKS (androjen ↓), Klomifen + Letrozol (ovulasyon)

TURNER SENDROMU (45,X0)

FSH ↑↑ LH ↑↑ E₂ ↓↓

Genotip: 45,X0 (bir X eksik)

Over erken tükenir → Gonadal disgenezis

Boy kısalığı, geniş göğüs, kısa boyun, lenfödem

Primer amenore, seksüel olgunlaşma yok

Kalp anomalileri (Aort koarktasyonu sık!)

Tedavi: GH (boy için) + Östrojen replasmanı (puberte için)

KLİNEFELTER SENDROMU (47,XXY)

FSH ↑↑ LH ↑ Testosteron ↓

Genotip: 47,XXY (ekstra X)

Sertoli + Leydig hücre fonksiyonu bozuk

Azospermi (infertilite), küçük sert testisler

Jinekomasti (T ↓ + aromatizasyon oranı artar)

Uzun boy, geniş kalça, kadın tipi pubik kıllanma

Tedavi: Testosteron replasmanı (jinekomasti, libido, kas)

KORYOKARSINOMA

hCG ↑↑↑

Mol hidatiform → Malign dönüşüm

hCG tümör markeri olarak izlenir (sıfıra inmeli)

Akciğer metastazı sık

Kemoterapiye (Metotreksat) çok duyarlı

hCG yüksekliği → TSH uyarısı → Hipertiroidi!

JİNEKOMASTİ

Erkekte meme büyümesi — östrojen/androjen oranı bozulunca

Fizyolojik: Yenidoğan (maternal E), Puberte, Yaşlılık

Östrojen ↑: Tümör, KC yetmezliği (aromatizasyon ↑)

Androjen ↓: Klinefelter, Orşit, Kastrasyon

PRL ↑: Prolaktinoma, antipsikotikler

İlaçlar: Spironolakton, Simetidin, Digitalis, Marihuana

KAH (21-HİDROKSİLAZ EKSİKLİĞİ)

Androjen ↑↑ Kortizol ↓ Aldosteron ↓ ACTH ↑↑

Steroid enzim bozukluklarının en sık görüleni (%90+).

"Tuz ve Şeker" üreten yolaklar tıkanır. Trafik "Seks Hormonu (Androjen)" yolağına kayar.

Kız bebekte: Ambiguous genitalia (Erkekleşmiş dış genitalya).

Kortizol yokluğu → Hipofiz sürekli uyarır (ACTH ↑) → Adrenal hiperplazi.

Klinik: Tuz kaybı, hiperkalemi ve hipotansiyon.

Tanı Markerı: 17-OH-Progesteron kan/topuk kanında çok yüksek.

KALLMANN SENDROMU

GnRH ↓ FSH/LH ↓ T / E₂ ↓

Hipofiz veya Gonadlar sağlam, sorun Hipotalamus'ta!

Embriyoloji: GnRH nöronları koku soğancığından hipotalamusa göç edemez.

Klinik 1: Sekonder (Hipogonadotropik) Hipogonadizm (Puberte gecikmesi).

Klinik 2: Anozmi / Hipozmi (Koku alamama). Koku ve puberte yokluğu yan yanaysa kesin teşhistir.

Tedavi: Fertilite için pulsatil eksogen GnRH veya gonadotropinler.

🗺️ Konsept Haritası

Konular arası bağlantılar — Tepeden bakış

♂ Erkek HPG Aksı

GnRH (Hipotalamus) → LH → Leydig → Testosteron ↑ ⊣ Negatif FB (LH+GnRH)

GnRH → FSH → Sertoli → ABP ↑ → Tübüler T ↑↑ → Sperm ⊣ İnhibin B (sadece FSH)

Testosteron → 5α-R → DHT (Prostat, genital, saç) Testosteron → Aromataz → E₂ (Kemik, beyin, spermatogenez)

♀ Menstrüel Siklus Dinamiği

Foliküler: E₂ ↑↑ (≥200 pg/mL) → Pozitif FB → LH Piki (ovulasyondan 10-12 saat önce) → Korpus Luteum → P ↑

Korpus Luteum → hCG gelirse → Yaşar → P devam → Gebelik hCG yoksa → Regresyon → P+E ↓ → Menstruasyon

🤱 Laktasyon Döngüsü & Amenore (Prolaktin Feedback)

Emme (Meme Ucu Uyarısı) → Sinir Sinyali → Hipotalamus'ta Dopamin DÜŞER Dopamin (PIF) normalde Prolaktin'i frende tutar.

Dopamin (Fren) ↓ → Ön Hipofiz'de → Prolaktin ↑↑ → Süt Üretimi

Yüksek Prolaktin → GnRH Salgısını Baskılar → FSH ve LH ↓ → Ovülasyon Durur (Amenore)

🔗 Önceki Konularla Bağlantılar

Östrojen → TBG ↑, CBG ↑, SHBG ↑ Tiroid + Kortizol + Androjen taşımasını etkiler! Gebelikte tüm taşıyıcılar artar.

hCG (α subünit) = TSH, LH, FSH ile aynı α → Çok yüksek hCG → Tiroid uyarır → Gestasyonel hipertiroidi

Progesteron +0.5°C termojenik Tiroid hormonu da termojenik İkisi sinerjik — luteal fazda metabolizma hızlanır

Östrojen → F II,VII,IX,X ↑ Kortizol da tromboembolizm → OKS + Sigara = Çok yüksek DVT riski

Steroid sentezi → StAR hız kısıtlayıcı → Testosteron (Leydig) E₂ (Granüloza) Kortizol (Fasikülata) Hepsi aynı kolesterol başlangıcı!

⚖️ Karşılaştırma Tabloları

Primer vs Sekonder Hipogonadizm

Laboratuvar Seviyesine Göre Failleşme Lokasyonu

Primer (Hipergonadotropik)

Sorun nerede?: Gonadlarda (Testis/Over bozuk)

Üretim: T / E₂ Düşük

FSH ve LH: YÜKSEK (↑↑)

Açıklama: Hipofiz bağırır, eşey bezi duymaz.

Örnek: Turner, Klinefelter, Menopoz

Sekonder (Hipogonadotropik)

Sorun nerede?: Hipotalamus veya Hipofiz'de

Üretim: T / E₂ Düşük

FSH ve LH: DÜŞÜK (↓) veya Normal

Açıklama: Fabrika sağlam, patron emri yok.

Örnek: Kallmann, Prolaktinoma, Anoreksiya

Testosteron vs DHT

Androjen Formu Karşılaştırması

Testosteron

Üretim: Leydig hücreleri (%95)

Güç: Orta (1×)

5α-Redüktaz: DHT'ye dönüşür (geri dönüşümsüz)

Aromataz: E₂'ye dönüşür

Etki yerleri: Kas, kemik, beyin, davranış

Blokaj: Flutamid (AR antagonisti)

DHT

Üretim: Periferde 5α-redüktaz ile

Güç: Testosterondan 10× güçlü

Geri dönüş: Yok (irreversibl)

Aromataz substratı: DEĞİL

Etki yerleri: Prostat, genital, saç, deri

Blokaj: Finasterid/Dutasterid

Östrojen vs Progesteron

Kadın Seks Hormonları

Östrojen (E₂)

Faz: Foliküler faz yapıcısı

Feedback: Düşük=Negatif, Yüksek=Pozitif

Endometrium: Proliferasyon

Kemik: Koruyucu (anabolik)

Taşıyıcılar: TBG + CBG + SHBG ↑

Pıhtılaşma: F II,VII,IX,X ↑ → Tromboz

Meme: Duktal büyüme

Progesteron

Faz: Luteal faz yapıcısı

Feedback: Negatif (FSH + LH baskılar)

Endometrium: Sekretuar (implantasyona hazır)

Kemik: Nötr/hafif koruyucu

Taşıyıcılar: Değişim yok

Pıhtılaşma: Nötr

Meme: Alveolar çoğalma + Süt salgısı

Turner vs Klinefelter

Gonazomal Anomaliler

Turner Sendromu (45,X0)

Genotip: 45,X0

Fenotip: Kadın

Gonad: Streak (fibröz şerit)

Hormonal: E₂↓, FSH↑↑, LH↑↑

Boy: Kısa

Puberte: Yok (primer amenore)

Kalp: Aort koarktasyonu

Klinefelter Sendromu (47,XXY)

Genotip: 47,XXY

Fenotip: Erkek

Gonad: Küçük, sert testis

Hormonal: T↓, E₂↑, FSH↑, LH↑

Boy: Uzun (eunukoid)

Puberte: Gecikmiş/yetersiz

Meme: Jinekomasti

📋 Cinsiyet Bezi Hormon Özeti

Hormon	Kaynak	Kontrol	Ana Etki	Yıkım Ürünü
Testosteron	Leydig (%95)	LH → cAMP → StAR	Kas, kemik, spermatogenez, davranış	17-ketosteroitler
DHT	Periferde (5α-R)	Testosteron substrat	Prostat, genital, saç, deri	3α-androstanediol
Östradiol (E₂)	Over granüloza	FSH → Aromataz	Üreme sistemi, kemik, TBG↑, pıhtılaşma↑	Glukuronit + idrar (%80)
Östron (E₁)	Yağ doku aromataz	Adrenal androjenler	Menopoz östrojeni	Glukuronit
Östriol (E₃)	Plasenta	Fetal DHEA + Fetal KC	Gebelik östrojeni (zayıf)	Glukuronit
Progesteron	Korpus luteum → Plasenta	LH (hCG gebelikte)	Endometrium, gebelik, ısı ↑, alveol	Pregnandiol-glukuronit
hCG	Sinsitiotrofoblast	İmplantasyon sinyali	Korpus luteum korur	İdrar (gebelik testi!)
hPL	Plasenta	Fetal büyüme	İnsülin direnci, fetüse glukoz	Karaciğer

Androjenler & Östrojenler
Cinsiyet Bezi Hormonları

🧬 Cinsiyet Hormonları — Büyük Resim

📖 Terim Sözlüğü

📚 Erkek Üreme Sistemi & Testis

🔬 Testis Hücre Tipleri

Testosteron Sentezi

Testosteron'dan Sonra Ne Olur?

Taşıma ve Yıkım

🔬 Spermatogenezin Hormonal Kontrolü

🌸 Kadın Üreme Sistemi & Ovaryum

🌸 Östrojenler — Üç Form, Farklı Dönemler

Östrojenlerin Fizyolojik Etkileri

🤰 Progesteron

Yıkım Yolu

🔄 Menstrüel Siklus (28 Gün)

Foliküler Faz

Luteal Faz (Sabit 14 Gün)

Endometriumun Değişimleri

🤱 Gebelik, Plasenta Hormonları ve Laktasyon

hCG — Gebeliğin Habercisi

Plasental Hormonlar

Meme Gelişimi ve Laktasyon

🍂 Menopoz (~53 Yaş)

🏥 Hastalıklar & Klinik Tablolar

🏥 Cinsiyet Bezi Fonksiyon Bozuklukları

🗺️ Konsept Haritası

♂ Erkek HPG Aksı

♀ Menstrüel Siklus Dinamiği

🤱 Laktasyon Döngüsü & Amenore (Prolaktin Feedback)

🔗 Önceki Konularla Bağlantılar

⚖️ Karşılaştırma Tabloları

📋 Cinsiyet Bezi Hormon Özeti

🔗 Sistem Entegrasyonu — Gonadal Hormonlar ▼

Androjenler & ÖstrojenlerCinsiyet Bezi Hormonları

🧬 Cinsiyet Hormonları — Büyük Resim

📖 Terim Sözlüğü

📚 Erkek Üreme Sistemi & Testis

🔬 Testis Hücre Tipleri

Testosteron Sentezi

Testosteron'dan Sonra Ne Olur?

Taşıma ve Yıkım

🔬 Spermatogenezin Hormonal Kontrolü

🌸 Kadın Üreme Sistemi & Ovaryum

🌸 Östrojenler — Üç Form, Farklı Dönemler

Östrojenlerin Fizyolojik Etkileri

🤰 Progesteron

Yıkım Yolu

🔄 Menstrüel Siklus (28 Gün)

Foliküler Faz

Luteal Faz (Sabit 14 Gün)

Endometriumun Değişimleri

🤱 Gebelik, Plasenta Hormonları ve Laktasyon

hCG — Gebeliğin Habercisi

Plasental Hormonlar

Meme Gelişimi ve Laktasyon

🍂 Menopoz (~53 Yaş)

🏥 Hastalıklar & Klinik Tablolar

🏥 Cinsiyet Bezi Fonksiyon Bozuklukları

🗺️ Konsept Haritası

♂ Erkek HPG Aksı

♀ Menstrüel Siklus Dinamiği

🤱 Laktasyon Döngüsü & Amenore (Prolaktin Feedback)

🔗 Önceki Konularla Bağlantılar

⚖️ Karşılaştırma Tabloları

📋 Cinsiyet Bezi Hormon Özeti

🔗 Sistem Entegrasyonu — Gonadal Hormonlar ▼

Androjenler & Östrojenler
Cinsiyet Bezi Hormonları