Hormonlar — Ders Notu

⚡ Sinyal Yolağı Terimleri

cAMPSiklik Adenozin Monofosfat

Hücre içi "ikincil haberci" molekülü. Adenilat siklaz enzimi aracılığıyla ATP'den üretilir ve Protein Kinaz A'yı (PKA) aktive ederek hücresel yanıt başlatır.

ATP → (adenilat siklaz) → cAMP → PKA aktif! Hormon mesajını ileten posta şirketi gibi düşün. Hormon = mektup, cAMP = kurye.

Bu yolağı kullanan hormonları ezberle: CRH, GHRH, TSH, ACTH, FSH, LH, V2-ADH (hepsi uyarır). Somatostatin ve Dopamin (PIH) bu yolağı DÜŞÜRÜR.

cGMPSiklik Guanozin Monofosfat

İkinci haberci; cAMP'nin kardeşi gibidir ama GTP'den yapılır. cGMP bağımlı protein kinazları aktive eder.

Yalnızca ANF (Atriyal Natriüretik Faktör) bu yolağı kullanır. "Kalp hormonu → cGMP" diye ez.

G ProteiniGs ve Gi

Zar reseptörüne bağlı olan, hücre içi iletim için aracı işlevi gören GTP-bağlayan proteinlerdir. Gs (stimülan) adenilat siklazı AÇAR → cAMP↑. Gi (inhibitör) adenilat siklazı KAPATIR → cAMP↓.

S = Stimülan = cAMP artar. I = İnhibitör = cAMP azalır. Gs → siklik AMP artışı. Gi → inhibisyon.

IP₃ & DAGİnozitol Trifosfat & Diaçilgliserol

Fosfolipaz C enzimi, zar fosfolipidi PIP₂'yi yıkarak IP₃ ve DAG oluşturur. IP₃ → ER'den Ca²⁺ salınımı. DAG → Protein Kinaz C (PKC) aktivasyonu.

PIP₂ yıkılır → "İki çocuk doğar": IP₃ (kalsiyum açar) + DAG (PKC'yi iter). Bu yolu kullananlar: TRH, GnRH, V1-ADH — "TGV treni" gibi ez!

V1 (damarlar) = IP₃ → vazokonstrüksiyon. V2 (böbrek) = cAMP → su geri emilimi. Aynı hormon (ADH), farklı reseptörde farklı yol!

Tirozin Kinaz Yolu

Reseptörün kendisi enzim aktivitesine sahiptir (intrensek kinaz). Hormon alfa alt birimine bağlanır → beta alt birimindeki tirozin kinaz aktive olur → otofosforilasyon gerçekleşir.

İnsülin, büyüme faktörleri (IGF) ve GH bu yolu kullanır. "İnsülin ve Büyüme = Tirozin" diye ez. Bunlar büyüme sinyali veren hormonlardır.

İkincil HaberciSecond Messenger

Hücre zarından geçemeyen bir hormonun mesajını hücre içine aktaran küçük moleküllerdir. cAMP, cGMP, IP₃, DAG, Ca²⁺ ikincil habercilere örnektir.

Hormon = birinci haberci (kapıya kadar gelir). cAMP = ikinci haberci (mesajı içeri taşır). Kapıcı analojisi!

🧠 Hipofiz & Anatomi Terimleri

AdenohipofizÖn Hipofiz

Hipofizin ön bölümü; hipotalamik hormonlar portal kan akımı ile buraya ulaşır ve 6 ana hormon salgılanır.

"Adeno" = gland (bez). Adenohipofiz = BEZ hipofiz. Kendi sentezler ve salgılar. Ön = üreten.

NörohipofizArka Hipofiz

Hipofizin arka bölümü; hormon üretmez! Hipotalamusta sentezlenen ADH ve Oksitosin'i sadece depolar ve salgılar.

"Nöro" = sinir. Nörohipofiz = SİNİR hipofiz. Depocudur, üretici değil. "Arka = depo" olarak ez.

Asidofil / Bazofil / Kromofob

Adenohipofiz hücrelerinin boyanma özelliğine göre sınıflandırılması. Asidofil (%40): GH, PRL üretir. Bazofil (%10): LH, FSH, TSH, ACTH, LPH üretir. Kromofob (%50): Granülsüz, aktif olmayan.

Asidofil = A harfi = GH ve PRL (iki "büyük" hormon). Bazofil = B = Bütün glikoproteinler + ACTH. Kromofob = Çok fazla ama sessiz (%50 ama üretmiyor).

Tümörde hücre tipine bakarak hangi hormonun fazla olduğunu tahmin edebilirsin!

Portal Kan AkımıHipofizer Portal Sistem

Hipotalamik hormonların doğrudan kandan geçmeden önce bir portal sistem aracılığıyla adenohipofize ulaşmasını sağlayan özel damar ağı.

Portal = kapı. Hipotalamus komutları "özel bir kapıdan" adenohipofize gider, kandan geçmez. Karaciğerin portal sistemine benzer.

Negatif Geri BildirimNegative Feedback

Üretilen hormonun kendi salınımını baskılaması. Termostat gibi çalışır: Hedef bez hormonu yeterince üretince, hipotalamus ve hipofiz baskılanır.

Termostat analojisi: Oda ısınca ısıtıcı kapanır. Kan kortizolü yükselince → CRH ↓ → ACTH ↓ → kortizol ↓. HPT, HPA, HPG aksları hep böyle çalışır.

Negatif feedback bozulursa hastalık çıkar: Cushing'de kortizol yüksek ama ACTH baskılanmıyor (tümör otonom çalışıyor).

Nörofizin

ADH ve Oksitosini hipotalamdan arka hipofize taşıyan taşıyıcı proteindir. Öncül molekül (prohormon) ile birlikte sentezlenir.

Nörofizin = hormonun "taksi şoförü". ADH ve oksitosini hipotalamdan arka hipofize taşır, sonra ayrılır.

Epifiz PlağıGrowth Plate / Büyüme Plağı

Kemik uçlarındaki kıkırdak bölge; kapanana kadar uzunlama büyüme gerçekleşir. Erişkinlikte kapanır.

Epifiz plağı açıkken GH fazlası → GİGANTİZM (boy uzar). Plaklar kapandıktan sonra → AKROMEGALİ (yalnızca akral kemikler büyür: el, ayak, çene).

Bu ayrım sınavda çok sorulan klasik sorudur!

🔬 Hipotalamus Hormonları

TRHTirotropin Salgılatıcı Hormon

Tripeptit (3 amino asit); N-terminalinde piroglutamik asit içerir. IP₃/Ca/DAG yolunu kullanarak TSH salgılatır.

TRH → TSH → Tiroid. "T silsilesi": TRH-TSH-T₃/T₄. Tripeptit olması özelliği sınavda önemli!

CRHKortikotropin Salgılatıcı Hormon

41 amino asitlidir. cAMP yoluyla ACTH, beta-endorfin ve alfa-lipotropin salgılatır (bunlar POMC ürünleridir).

CRH → ACTH → Kortizol. Stres yolağı: "CRH stres sinyalini ACTH'a iletir." 41 amino asit = 4+1=5 harf = ACTH (diye uydurma ile ez)!

GHRH & SomatostatinGH'ı Düzenleyenler

GHRH (44 aa): cAMP ile GH salgılatır — uyarır. Somatostatin (GHRIH): GH salınımını inhibe eder; hipotalamusta 14 aa, diğer dokularda 28 aa formları vardır; cAMP'yi düşürür.

GH'ın gaz pedalı = GHRH, freni = Somatostatin. "Somatostatin = STOP-statin" gibi düşün — dur anlamına gelir. Klinik: Somatostatin analoğu octreotide akromegali tedavisinde kullanılır!

Dopamin (PIH)Prolaktin İnhibitör Hormon

Prolaktini sürekli baskılayan ana hormondur. D2 reseptörüne bağlanarak Gi proteini üzerinden adenilat siklazı inhibe eder → cAMP düşer.

"Dopamin prolaktini BEKÇİ gibi basar." Dopamin kesintiye uğrarsa (örn. antipsikotikler D2 bloke ederse) → Prolaktin yükselir → Galaktore!

Antipsikotikler D2 reseptörünü bloke eder → PRL artar → kadında galaktore, erkekte jinekomasti. Klinik sınavda klasik soru!

GnRHGonadotropin Salgılatıcı Hormon

92 aa'lik prohormondan sentezlenen, 10 aa'lik aktif polipeptit. N-terminalinde piroglutamik asit. IP₃/Ca/DAG yoluyla FSH ve LH salgılatır.

GnRH → FSH + LH → Gonadlar. "GnRH iki kardeşi (FSH ve LH) birlikte tetikler." Pulsatil salgılanma önemli; sürekli verilirse FSH/LH baskılanır (tıbbi kastrasyon)!

Prostat kanserinde GnRH analoğu sürekli verilir → LH↓ → testosteron↓ → tıbbi kastrasyon.

🟡 Ön Hipofiz Hormonları

IGF-1Somatomedin C / İnsülin Benzeri Büyüme Faktörü

GH'ın karaciğerden salgılattığı asıl anabolik etki mediatörü. Kanda en çok IGFBP-3 proteinine bağlı taşınır.

GH doğrudan büyütmez — IGF-1 üzerinden büyütür. "GH müdür, IGF-1 uygulayan mühendis." Laron cüceliğinde GH var ama IGF-1 yok (reseptör bozuk)!

Laron cüceliği: GH ↑, IGF-1 ↓. Normal cücelik: GH ↓, IGF-1 ↓. Bu ayrım tanıda kritik!

POMCProopiomelanokortin

285 aa'lik büyük öncül molekül. Enzimlerle parçalanarak ACTH, MSH, Lipotropin, Endorfinler ve CLIP oluşturur. Lizin ve arginin kalıntıları kırpılma noktalarını belirler.

POMC = bir fabrika, ürettiği ürünler farklı. "POMC'den 5 farklı ürün çıkar" diye ez: ACTH, MSH (α/β/γ), LPH, Endorfin, CLIP.

Siyalik AsitGlikoprotein Hormonlarda

TSH, FSH, LH, hCG gibi glikoprotein hormonların karbonhidrat kısmında bulunan şeker türevi. Hormonun yarı ömrünü belirler.

Siyalik asit = hormonun "koruyu kalkanı." Daha fazla siyalik asit → Daha uzun yarı ömür. hCG en uzun yarı ömüre sahiptir (hamilelik testi bundan yapılır).

Korpus Luteum

Ovulasyon sonrası foliküllün dönüştüğü sarı renkli endokrin yapı. Progesteron ve östrojen salgılar. LH bunu oluşturur, hCG ise gebelikte yaşatır.

"Corpus luteum = sarı cisim (Latince: luteus = sarı)." LH olmadan → korpus luteum oluşmaz. hCG olmadan → ilk 6 haftada yıkılır ve gebelik düşer.

ABPAndrojen Bağlayıcı Protein

FSH'ın uyarımıyla testisin Sertoli hücrelerinde sentezlenir. Testosteron ve DHT'yi tübül lümeninde tutarak spermatogenez için yüksek konsantrasyon sağlar.

ABP = testosteron için "tuzak." FSH → Sertoli → ABP → testosteronu tutar → sperm olgunlaşır.

🩺 Klinik Terimler & Hastalıklar

Diabetes InsipidusŞekersiz Diyabet

ADH yetersizliği veya ADH'a böbreğin yanıt vermemesi sonucu gelişir. Şiddetli poliüri (günde 15 L'ye kadar) ve polidipsi ile karakterizedir. İdrar şeker içermez (şekersiz).

DI = "Dilüe idrar insanı." İki tipi: Nörojenik/Hipotalamik (ADH üretilmiyor) ve Nefrojenik (ADH var ama böbrek dinlemiyor — V2 reseptör bozuk). Tedavide: Nörojenik → ADH ver. Nefrojenik → ADH işe yaramaz!

DM'den ayırt: DM'de idrar şekerli (glukozüri), DI'da şekersiz. İsim yanıltıcı ama mantıklı!

Akromegali & Gigantizm

Gigantizm: Epifiz plakları kapanmadan GH fazlalığı → aşırı boy uzaması. Akromegali: Plaklar kapandıktan sonra GH fazlalığı → el, ayak, çene, alın büyümesi (akral = uç).

Akromegali → "Akral büyüme" → uç kemikler. Sınavda "el-ayak boyutu artan, çene büyüyen hasta" = Akromegali. Çocukta = gigantizm, yetişkinde = akromegali.

Akromegalide insülin direnci gelişir (GH diyabetojenik etki). GH adenomunu düşün!

Cushing Sendromu

ACTH fazlalığı veya kortizol fazlalığına bağlı klinik tablo. Trunkal obezite, buffalo hörgücü (ense yağı), ay yüzü, striae, hipertansiyon, glikoz intoleransı.

"Cushing = Her şey göbeğe birikir." Vücut ortası şişer, kollar-bacaklar incedir. Buffalo hörgücü unutan olmaz — ense yağ birikmesi.

Cushing hastalığı (hipofizer ACTH tümörü) ≠ Cushing sendromu (geniş tanım). Sınav tuzağı!

Laron Tipi Cücelik

Karaciğerdeki GH reseptörünün bozukluğu nedeniyle IGF-1 üretilememesi sonucu gelişen cücelik. GH yüksek, IGF-1 düşüktür.

"GH elçiyi gönderiyor ama kapı açılmıyor." GH var, sinyal gitmiyor. Tedavide GH değil, IGF-1 ver!

Guatr

Tiroid bezinin büyümesi. TSH'ın sürekli uyarısı tiroid hücrelerini çoğaltır, prizmatikleştirir ve bez hacmi artar.

TSH sürekli vurursa tiroid şişer = Guatr. İyot eksikliğinde T₃/T₄ düşer → negatif feedback bozulur → TSH yükselir → Guatr. Endemik guatırın nedeni budur!

Galaktore & Amenore

Prolaktin yükselmesi sonucu kadında patolojik süt gelmesi (galaktore) ve adet kesilmesi (amenore); erkekte meme büyümesi (jinekomasti) ve empotans.

Prolaktinoma veya antipsikotik ilaç → PRL ↑ → Kadında "süt-adet yok", Erkekte "meme büyür". PRL yüksekliği = üreme eksenini de baskılar (GnRH inhibe).

Prolaktinomada ilk tedavi dopamin agonisti (kabergolin/bromokriptin), cerrahi değil!

Hormonların Sınıflandırılması & Sinyal Yolakları

Kimyasal yapı · Reseptör tipleri · İkincil haberciler

🧪 Kimyasal Yapıya Göre Sınıflandırma

Hormonlar kimyasal yapılarına göre 3 ana gruba ayrılır:

Amino Asit Türevleri

Tirozin kaynaklı: Katekolaminler (epinefrin, norepinefrin), Tiroid hormonları (T₃, T₄)
Triptofan kaynaklı: Melatonin

Peptit Hormonlar

Kısa polipeptitler (ADH, oksitosin, insülin)
Glikoproteinler (TSH, FSH, LH, hCG)

Lipit Türevleri

Eikozanoidler (prostaglandinler)
Steroidler (kortizol, aldosteron, seks hormonları)

Hedef Hücre Seçiciliği

Bir hücre, ancak o hormona özgü reseptör taşıyorsa yanıt verebilir. Reseptör = anahtar, hormon = kilit.

🔑 Reseptör Tipleri ve Etki Mekanizmaları

A) Hücre İçi Reseptörler (Sitoplazma/Çekirdek)

Steroid ve tiroid hormonları lipofilik yapıda olduğundan hücre zarından geçebilir ve hücre içindeki reseptörlere bağlanır.

Steroid/Tiroid Hormonu → Zar geçişi → Çekirdek Reseptörü → DNA bağlanması (AP3 bölgesi) → mRNA sentezi → Yeni Protein Üretimi

        Not: DNA'nın kromatininde histon olmayan AP3 bölgesine bağlanır. Bu yüzden steroid hormonların etkisi gecikmiş ama uzun sürelidir — yeni protein sentezi gerekir.
      

B) Zar Reseptörleri — 4 Farklı Yolak

Polipeptit hormonlar hücre zarından geçemez; zar üzerindeki reseptörlere bağlanarak G proteini ya da enzim aracılığıyla etki gösterir.

① Adenilat Siklaz / cAMP Yolu (en yaygın!)

        Gs proteini → Adenilat siklaz aktive → ATP → cAMP → PKA aktive → Hücresel yanıt

Bu yolu KULLANAN (uyaran) hormonlar:
          CRHGHRHTSHACTHFSHLHV2-ADH
        
Bu yolu DÜŞÜREN (inhibe eden) hormonlar:
            Somatostatin (Gi)Dopamin/PIH (Gi, D2 reseptörü)
          

        ② Fosfolipaz C / IP₃-DAG Yolu

        Gq proteini → Fosfolipaz C → PIP₂ yıkılır →
        IP₃ (ER'den Ca²⁺ çıkışı) +
        DAG (PKC aktivasyonu)


        Kullanan hormonlar:
        TRH
        GnRH
        V1-ADH
          → "TGV" formülü ile ez!
      

        ③ cGMP Yolu

        ANF (Atriyal Natriüretik Faktör)
        → Guanilat siklaz → GTP → cGMP → cGMP bağımlı protein kinazlar aktive
      

        ④ Tirozin Kinaz Yolu

        İnsülinBüyüme Faktörleri (IGF)GH
        → Hormon alfa alt birimine bağlanır → Beta alt birimindeki tirozin kinaz aktive olur → Otofosforilasyon → Hücresel yanıt

        Reseptörün kendisi enzim aktivitesine sahiptir (intrinsic kinase activity).

Hipofiz Anatomisi & Hormon Salınım Düzeni

Lokalizasyon · Hücre tipleri · Aks sistemleri · Feedback

📍 Anatomik Lokalizasyon

Hipofiz, optik kiazmanın arkasında, hipotalamusun altında yer alır ve hipofiz sapı ile hipotalamusa bağlıdır.

Adenohipofiz (Ön Hipofiz)

Hipotalamik hormonlar portal kan akımı ile ulaşır
Düzenleyici peptidleri sentezler ve salgılar
3 hücre tipi vardır

Nörohipofiz (Arka Hipofiz)

Hormon sentezlemez
Hipotalamik hormonları (ADH, Oksitosin) depolar ve salgılar
Paraventriküler + supraoptik çekirdeklerden gelir

Adenohipofiz Hücre Tipleri (Boyanma Özelliğine Göre)

Hücre Tipi	Oran	Salgıladığı Hormonlar
Asidofil	%40	GH (Büyüme Hormonu), PRL (Prolaktin)
Bazofil	%10	LH, FSH, TSH, ACTH, LPH (Lipotropin)
Kromofob	%50	Granülsüz / Aktif olmayan (yedek hücreler)

Endokrin Kontrol Sistemleri

Hipotalamus-Hipofiz-Hedef bez eksenleri negatif geri bildirim (feedback) ile düzenlenir:

HPT Ekseni: Hipotalamik-Hipofizer-Tiroidal
HPA Ekseni: Hipotalamik-Hipofizer-Adrenal
HPG Ekseni: Hipotalamik-Hipofizer-Gonadal

        Salınım uyarı tipleri: Humoral (sıvısal — örn. Ca²⁺ düzeyi), Nöral (sinirsel), Hormonal (bir başka hormon aracılığıyla).
      

Hipotalamus Hormonları

TRH · CRH · GHRH · Somatostatin · Dopamin · GnRH

🔬 Hipotalamik Releasing ve İnhibiting Hormonlar

Hormon	Yapı	Sinyal Yolağı	Etkisi	Hedef
TRH Tirotropin Salgılatıcı	Tripeptit N-terminali: piroglutamik asit	IP₃/Ca/DAG	↑ TSH	Adenohipofiz
CRH Kortikotropin Salgılatıcı	41 amino asit	cAMP	↑ ACTH, β-endorfin, α-lipotropin (POMC ürünleri)	Adenohipofiz
GHRH GH Salgılatıcı	44 amino asit	cAMP	↑ GH	Adenohipofiz
Somatostatin (GHRIH) GH İnhibitör	Hipotalamusts: 14 aa Diğer dokular: 28 aa	↓ cAMP (Gi)	↓ GH (ve ↓ TSH, insülin, glukagon)	Adenohipofiz & diğer
Dopamin (PIH) PRL İnhibitör	Katekolamin (amino asit türevi)	↓ cAMP (Gi/D2)	↓ PRL (sürekli baskılar)	Adenohipofiz laktotroplar
GnRH Gonadotropin Salgılatıcı	10 aa aktif form (92 aa prohormondan) N-terminali: piroglutamik asit	IP₃/Ca/DAG	↑ FSH, ↑ LH	Adenohipofiz gonadotroplar

        PRH (Prolaktin Salgılatıcı Hormon): Varlığı bilinir ancak tam kimliği henüz netleşmemiştir. Prolaktini uyaran ancak PIH (dopamin) kadar baskın değildir. Fizyolojik önemi sınırlıdır.
      

Ön Hipofiz Hormonları

GH · PRL · TSH · FSH · LH · hCG · POMC ailesi

📈 1. GH — Büyüme Hormonu (Somatotropin)

Yapısal Özellikler

Asidofil somatotroplardan salgılanır
191 amino asit, 22 kDa
2 disülfit bağı içerir
Tirozin kinaz yolunu kullanır

Salınım Düzenleyicileri

⬆️ Uyaran: Hipoglisemi, stres, egzersiz, arjinin, GHRH, uyku
⬇️ Baskılayan: Hiperglisemi (glukoz infüzyonu), glukokortikoidler, somatostatin, IGF-1

GH'ın Etkileri

Protein sentezi: Uyarır → anabolik etki
Lipoliz: Artırır (yağ yakımı)
Mineral dengesi: Ca, Mg, P, Na, K, Cl retansiyonu sağlar
Karbonhidrat metabolizması: Periferik glukoz kullanımını azaltır → insüline antagonist (diyabetojenik) etki → Uzun süre GH fazlalığında DM gelişebilir!
İGF-1 (Somatomedin C) üretimi: Asıl anabolik etki karaciğerden salgılattığı IGF-1 üzerinden gerçekleşir.

        IGF-1 (Somatomedin C): Kanda en çok IGFBP-3 proteinine bağlı dolaşır. GH'ın "icra kolu" denilebilir — GH komut verir, IGF-1 uygular.
      

GH Hastalıkları

Durum	GH	IGF-1	Klinik Tablo
GH eksikliği (çocuk)	↓	↓	Cücelik
Laron tipi cücelik	↑↑	↓↓	Hepatik GH reseptör eksikliği; GH yüksek ama etkisiz
GH fazlalığı (çocuk, plak açık)	↑	↑	Gigantizm (Devlik)
GH fazlalığı (yetişkin, plak kapalı)	↑	↑	Akromegali (akral kemikler büyür: el, ayak, çene, alın)

🤱 2. PRL — Prolaktin

Yapısal Özellikler

Asidofil laktotrop hücrelerden salgılanır
199 amino asit
3 disülfit bağı (GH'a yapısal olarak benzer)
Salınım pulsatildir; geceleri daha fazla

Temel İşlevi

Laktasyonu (süt oluşumunu) başlatır ve sürdürür
Meme dokusunda laktalbümin gibi proteinlerin sentezini uyarır
Dopamin tarafından sürekli baskı altındadır

Prolaktin Fazlalığı (Hiperprolaktinemi)

Kadında: Amenore + Galaktore (patolojik süt gelmesi)
Erkekte: Jinekomasti (meme büyümesi) + Empotans
Nedenler: Prolaktinoma (prolaktin salgılayan hipofiz tümörü), dopamin antagonistleri (antipsikotikler)

        hPL (Human Plasental Laktojen / Plasental Laktojen): Sinsitiotrofoblastlardan salınır. GH ve PRL etkilerini taklit eder. Gebelikte maternal metabolizmayı düzenler.
      

🔗 3. Glikoprotein Hormonlar — TSH, FSH, LH, hCG

        Ortak Yapısal Özellikler:
        Tümü iki alt birimlidir (α ve β)
Alfa (α) alt birimi: TSH, FSH, LH ve hCG'de aynıdır (ortak)
Beta (β) alt birimi: Her hormona özgüdür → biyolojik aktiviteyi belirler
Yapılarındaki karbonhidrat kısmındaki siyalik asit içeriği, hormonun yarı ömrünü belirler
Tümü cAMP yolunu kullanır

      

Hormon	Ağırlık	Erkekte Etkisi	Kadında Etkisi
FSH Folikül Stimüle Edici	30 kDa	Sertoli hücrelerinde ABP (Androjen Bağlayıcı Protein) sentezi ↑, Spermatogenezi uyarır	Over foliküllerinin büyümesini ve östrojen salınımını uyarır
LH Lüteinizan Hormon	32 kDa	Testis Leydig hücrelerinden testosteron sentezini uyarır	Ovulasyonu tetikler; folikülü korpus luteum'a dönüştürür
hCG Human Koryonik Gonadotropin	—	Plasentada üretilir. Hamileliğin 4–6. haftasında korpus luteumun devamlılığını sağlar. Gebelik testlerinde ölçülür.
TSH Tiroid Stimulan Hormon	26.6 kDa	Tirotropik hücrelerden salgılanır. Tiroid bezinden T₃ ve T₄ sentez ve salınımını düzenler (iyodun alınması, organifikasyon dahil). Sürekli uyarı → hücre çoğalması → beze büyümesi → Guatr.

🧩 4. POMC (Proopiomelanokortin) Peptid Ailesi

285 amino asitlik büyük bir öncül moleküldür. Lizin ve arginin amino asitleri, enzimatik kırpılma noktalarını belirler. Farklı işlenerek birden fazla hormon oluşturur.

        POMC'dan türeyen hormonlar: ACTH · α-MSH · β-MSH · γ-MSH · β-LPH · Endorfinler · Enkefalinler · CLIP
      

① ACTH (Adrenokortikotropik Hormon)

39 amino asitli; biyolojik aktivite için ilk 24 amino asit gerekli
cAMP yolunu kullanır
Adrenal kortekste:
- Zona fasikülata: Kortizol sentezini uyarır
- Zona retikülaris: Androjen sentezini uyarır
Tropik etki: Bezi büyütür (steroidogenez)

        Cushing Sendromu: ACTH tümörü (Cushing hastalığı) veya kortizol fazlalığı → Trunkal obezite, buffalo hörgücü, hipertansiyon, glikoz intoleransı, ay yüzü, striae.
      

② MSH (Melanosit Stimüle Edici Hormon)

Alfa (α), beta (β), gamma (γ) formları vardır
Melanin dispersiyonunu ve melanogenezi uyarır → deri rengi koyulaşması
α-MSH'ın dizilimi, ACTH'ın ilk 13 amino asiti ile aynıdır — Bu nedenle ACTH fazlalığında MSH benzeri etki → hiperpigmentasyon!

③ Lipotropin (β-LPH)

91 amino asitlidir
Adipoz dokuda lipoliz (yağ yıkımı) yapar
Endorfinlerin öncülüdür

④ Endorfinler ve Enkefalinler

Opioid reseptörlerine bağlanan endojen opiat peptidlerdir
Ağrı ve stres algısında rol oynar
Nörotransmitter işlevi görür

⑤ CLIP (Kortikotropin Benzeri Ara Lop Peptidi)

ACTH'ın 18–39. amino asitlerini içerir
Pankreasta insülin salgısını uyarabilir

Arka Hipofiz Hormonları

ADH (Vazopressin) · Oksitosin · Nörofizin

💧 Genel Özellikleri

Hipotalamustaki paraventriküler ve supraoptik çekirdeklerde öncül molekül olarak sentezlenir
Nörofizin adı verilen taşıyıcı proteinlere bağlanarak sinir uzantıları aracılığıyla arka hipofize taşınır ve depolanır
İkisi de 9 amino asitlidir
İlk 6 amino asit disülfit köprüsüyle bağlıdır
Aralarındaki fark yalnızca 3. ve 8. amino asitlerdir

ADH (Vazopressin)

3. pozisyon: Fenilalanin
8. pozisyon: Arginin

Oksitosin

3. pozisyon: İzolösin
8. pozisyon: Lösin

🫧 ADH (Antidiüretik Hormon / Vazopressin)

Salınımı Düzenleyen Faktörler

↑ ADH Uyaranlar

⬆️ Plazma osmolalitesi artışı
⬇️ Kan hacmi / basınç düşmesi
🚨 Stres, ağrı, bulantı
💊 Bazı ilaçlar (morfin vb.)

↓ ADH Baskılayanlar

🍺 Etanol (alkol)
⬆️ Plazma volümü artışı
❄️ Soğuk

Reseptörler ve Etkileri

Reseptör	Lokalizasyon	Sinyal Yolağı	Etkisi
V1	Ekstrarenal (damarlar, karaciğer, trombositler)	IP₃/DAG → Ca²⁺ ↑	Vazokonstriksiyon → Kan basıncı ↑ (bu yüzden "vazopressin"!)
V2	Böbrek tübülleri (distal tüp + toplayıcı kanallar)	cAMP	Su geri emilimi → İdrar konsantrasyonu ↑, idrar miktarı ↓

Diabetes İnsipidus (DI)

Nörojenik/Hipotalamik DI

ADH sentezi veya salınımı yetersiz
Tedavi: ADH ver (desmopressin)

Nefrojenik/Herediter DI

Böbrekte V2 reseptör bozukluğu
ADH mevcut ama böbrek yanıtlamıyor
Tedavi: ADH işe yaramaz!

        Klinik: Şiddetli poliüri (günde 15 litreye kadar!) + Polidipsi. İdrar şeker içermez — DM'den böyle ayrılır. "Şekersiz diyabet" adı buradan gelir.
      

🤰 Oksitosin

Ana İşlevleri

Doğum sırasında: Uterus düz kaslarının kasılmasını kolaylaştırır (oxytocin = "hızlı doğum" anlamında)
Emzirme döneminde: Meme bezi miyoepitelyal hücrelerini kastırarak sütün fışkırmasını (milk ejection reflex) sağlar

Oksitosin Salınımını Düzenleyenler

Uyaranlar (↑)	Baskılayanlar (↓)
Östrojen (reseptör sayısını ↑) Nörofizin-1 (salınımı ↑) Emme refleksi (nöral impuls) Serviks gerilmesi (Ferguson refleksi)	Progesteron (reseptör miktarını ve salınımı inhibe eder)

        Klinik kullanım: Sentetik oksitosin (Syntocinon/Pitocin) doğumu başlatmak veya hızlandırmak için IV uygulanır. Postpartum kanamalarda da kullanılır.
      

📋 Tüm Hipofiz Hormonları — Hızlı Özet Tablosu

Hormon	Kaynak	Yapı	Sinyal Yolağı	Temel Etki / Hastalık
GH	Ön hipofiz (asidofil)	191 aa, 22 kDa, 2 S-S	Tirozin kinaz (IGF-1 üzerinden)	Büyüme, anabolizm; ↑ → Gigantizm/Akromegali; ↓ → Cücelik
PRL	Ön hipofiz (asidofil)	199 aa, 3 S-S	JAK-STAT (tirozin kinaz benzeri)	Laktasyon; ↑ → Galaktore, amenore, jinekomasti
TSH	Ön hipofiz (bazofil)	Glikoprotein, α+β, 26.6 kDa	cAMP	Tiroid hormon sentezi; ↑ sürekli → Guatr
FSH	Ön hipofiz (bazofil)	Glikoprotein, α+β, 30 kDa	cAMP	Spermatogenez / Folikül gelişimi; ABP sentezi
LH	Ön hipofiz (bazofil)	Glikoprotein, α+β, 32 kDa	cAMP	Testosteron sentezi / Ovulasyon / Korpus luteum
ACTH	Ön hipofiz (bazofil)	39 aa (aktif ilk 24)	cAMP	Kortizol ve androjen sentezi; ↑ → Cushing
ADH	Arka hipofiz (hipotalamus sentezler)	9 aa, disülfit köprülü	V1: IP₃/DAG; V2: cAMP	Su dengesi, vazokonstriksiyon; ↓ → DI
Oksitosin	Arka hipofiz (hipotalamus sentezler)	9 aa, disülfit köprülü	IP₃/DAG (Gq)	Uterus kasılması, süt ejeksiyonu

Hormonların Sınıflandırılması
ve Etki Mekanizmaları

🗺️ Hormonlar — Büyük Resim

📖 Terim Sözlüğü

📚 Öğrenci Ders Notu

🧪 Kimyasal Yapıya Göre Sınıflandırma

🔑 Reseptör Tipleri ve Etki Mekanizmaları

A) Hücre İçi Reseptörler (Sitoplazma/Çekirdek)

B) Zar Reseptörleri — 4 Farklı Yolak

📍 Anatomik Lokalizasyon

Adenohipofiz Hücre Tipleri (Boyanma Özelliğine Göre)

Endokrin Kontrol Sistemleri

🔬 Hipotalamik Releasing ve İnhibiting Hormonlar

📈 1. GH — Büyüme Hormonu (Somatotropin)

GH'ın Etkileri

GH Hastalıkları

🤱 2. PRL — Prolaktin

Prolaktin Fazlalığı (Hiperprolaktinemi)

🔗 3. Glikoprotein Hormonlar — TSH, FSH, LH, hCG

🧩 4. POMC (Proopiomelanokortin) Peptid Ailesi

① ACTH (Adrenokortikotropik Hormon)

② MSH (Melanosit Stimüle Edici Hormon)

③ Lipotropin (β-LPH)

④ Endorfinler ve Enkefalinler

⑤ CLIP (Kortikotropin Benzeri Ara Lop Peptidi)

💧 Genel Özellikleri

🫧 ADH (Antidiüretik Hormon / Vazopressin)

Salınımı Düzenleyen Faktörler

Reseptörler ve Etkileri

Diabetes İnsipidus (DI)

🤰 Oksitosin

Ana İşlevleri

Oksitosin Salınımını Düzenleyenler

📋 Tüm Hipofiz Hormonları — Hızlı Özet Tablosu

🔗 Sistem Entegrasyonu — Genel Hormonoloji ▼

Hormonların Sınıflandırılmasıve Etki Mekanizmaları

🗺️ Hormonlar — Büyük Resim

📖 Terim Sözlüğü

📚 Öğrenci Ders Notu

🧪 Kimyasal Yapıya Göre Sınıflandırma

🔑 Reseptör Tipleri ve Etki Mekanizmaları

A) Hücre İçi Reseptörler (Sitoplazma/Çekirdek)

B) Zar Reseptörleri — 4 Farklı Yolak

📍 Anatomik Lokalizasyon

Adenohipofiz Hücre Tipleri (Boyanma Özelliğine Göre)

Endokrin Kontrol Sistemleri

🔬 Hipotalamik Releasing ve İnhibiting Hormonlar

📈 1. GH — Büyüme Hormonu (Somatotropin)

GH'ın Etkileri

GH Hastalıkları

🤱 2. PRL — Prolaktin

Prolaktin Fazlalığı (Hiperprolaktinemi)

🔗 3. Glikoprotein Hormonlar — TSH, FSH, LH, hCG

🧩 4. POMC (Proopiomelanokortin) Peptid Ailesi

① ACTH (Adrenokortikotropik Hormon)

② MSH (Melanosit Stimüle Edici Hormon)

③ Lipotropin (β-LPH)

④ Endorfinler ve Enkefalinler

⑤ CLIP (Kortikotropin Benzeri Ara Lop Peptidi)

💧 Genel Özellikleri

🫧 ADH (Antidiüretik Hormon / Vazopressin)

Salınımı Düzenleyen Faktörler

Reseptörler ve Etkileri

Diabetes İnsipidus (DI)

🤰 Oksitosin

Ana İşlevleri

Oksitosin Salınımını Düzenleyenler

📋 Tüm Hipofiz Hormonları — Hızlı Özet Tablosu

🔗 Sistem Entegrasyonu — Genel Hormonoloji ▼

Hormonların Sınıflandırılması
ve Etki Mekanizmaları